เจ้าหนี้หลายคนคิดว่า “หนี้ของฉัน ใครก็ทวงไม่ได้” แล้วใช้วิธีไปประจานหน้าบริษัท โทรหาเพื่อนลูกหนี้ หรือข่มขู่ทางไลน์ — พอลูกหนี้ฟ้องกลับ กลายเป็นเจ้าหนี้ติดคดีอาญาก่อนที่จะได้เงินคืน บทความนี้อธิบาย พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ที่กำหนดขอบเขตว่าการทวงแบบไหนทำได้ แบบไหนผิดกฎหมาย และโทษที่ตามมาหากฝ่าฝืน
เขียนให้เจ้าของธุรกิจที่มีลูกหนี้ค้างชำระอ่านแล้วทวงได้อย่างปลอดภัย และเขียนให้นักศึกษากฎหมายเห็นโครงสร้างของกฎหมายทวงหนี้ที่บังคับใช้ทั่วประเทศ
ทำไมต้องมี พ.ร.บ.การทวงถามหนี้
ก่อนปี 2558 การทวงหนี้ในประเทศไทยไม่มีกรอบเฉพาะ เจ้าหนี้บางรายใช้วิธีที่ล้ำเส้น เช่น ส่งคนไปเฝ้าหน้าบ้าน โทรข่มขู่ในเวลาดึก ประจานบนโซเชียล ผลเสียตกที่ลูกหนี้และครอบครัว บางกรณีถึงขั้นมีผู้เสียชีวิต
พระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 (ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 6 มีนาคม 2558 มีผลบังคับใช้ 2 กันยายน 2558) จึงออกมาสร้างกรอบการทวงที่เป็นสากล คุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของลูกหนี้ พร้อมให้สิทธิเจ้าหนี้ดำเนินการตามกฎหมายได้ตามสมควร
ใครบ้างที่อยู่ภายใต้กฎหมายนี้
มาตรา 3 กำหนดให้กฎหมายใช้บังคับกับ “ผู้ทวงถามหนี้” ที่หมายถึง
- เจ้าหนี้ ที่เป็นผู้ให้สินเชื่อเป็นทางการค้า (สถาบันการเงิน ไฟแนนซ์ ฯลฯ)
- ผู้รับมอบอำนาจ จากเจ้าหนี้ข้างต้นให้ทวง
- ผู้ประกอบธุรกิจทวงถามหนี้ เช่น สำนักงานกฎหมายที่รับทวง agency รับทวง
เจ้าหนี้ทั่วไประหว่างคนรู้จัก (เช่น ยืมเงินกันเอง) ไม่อยู่ภายใต้กฎหมายนี้โดยตรง แต่ก็ห้ามข่มขู่หรือใช้ความรุนแรงตามประมวลกฎหมายอาญาอยู่ดี
สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด (ทำแล้วติดคุก)
มาตรา 11 ระบุการกระทำที่เป็นความผิดอาญา โทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- ข่มขู่ ใช้ความรุนแรง ทั้งต่อลูกหนี้หรือบุคคลใกล้ชิด
- ใช้วาจาดูหมิ่น หรือถ้อยคำหยาบคาย
- เปิดเผยข้อมูลการเป็นหนี้ แก่บุคคลอื่นที่ไม่เกี่ยวข้อง เช่น ไปประจาน ติดป้ายหน้าบ้าน โพสต์ใน Facebook
- ทำให้เข้าใจผิด ว่าเป็นศาล ตำรวจ หรือหน่วยงานราชการ
- กระทำใด ๆ ในลักษณะที่ทำให้เสื่อมเสียเกียรติยศ ชื่อเสียง
มาตรา 13 เพิ่มโทษสำหรับผู้ที่แสดงเอกสารปลอมหรือปลอมแปลงเอกสารเพื่อทวงหนี้ — จำคุกไม่เกิน 3 ปี ปรับไม่เกิน 300,000 บาท
ข้อจำกัดที่มักถูกละเมิดโดยไม่เจตนา
นอกจากสิ่งที่ห้ามเด็ดขาดแล้ว พ.ร.บ.นี้ยังมีข้อกำหนดทางปฏิบัติที่สำคัญ
เวลาที่ทวงได้
ตามประกาศของคณะกรรมการกำกับการทวงถามหนี้ที่ออกตามมาตรา 9 ผู้ทวงจะทวงได้ในเวลาจำกัด
- วันจันทร์ถึงวันศุกร์ เวลา 8.00–20.00 น.
- วันหยุดราชการและวันหยุดสิ้นปี เวลา 8.00–18.00 น.
- ห้ามทวง ในวันอาทิตย์ วันหยุดนักขัตฤกษ์ช่วงสงกรานต์ หรือช่วงเวลาที่ประกาศเพิ่มเติม
ความถี่
ห้ามทวงเกิน 1 ครั้งต่อวัน ต่อช่องทาง การส่ง SMS 5 ข้อความในวันเดียวถือว่าฝ่าฝืน
การติดต่อบุคคลอื่น
ผู้ทวงสามารถสอบถามที่อยู่หรือเบอร์โทรของลูกหนี้กับบุคคลที่สามได้ แต่ห้ามเปิดเผยว่าเป็นหนี้ ห้ามถามจำนวนหรือรายละเอียดหนี้ คำพูดที่ปลอดภัยคือ “ขอสอบถามเพื่อส่งเอกสารธุรกิจ” โดยไม่ระบุว่าเป็นเรื่องหนี้
ช่องทางการทวง
กฎหมายไม่ได้ห้ามช่องทางเฉพาะ แต่ทุกช่องทางต้องเป็นไปตามกฎเวลาและความถี่ การโทรศัพท์ SMS อีเมล LINE จดหมาย — ใช้ได้ทั้งหมด ตราบเท่าที่ไม่ล้ำเส้นข้อห้าม
ขั้นตอนการทวงอย่างถูกต้อง
ในงานของผม ผมแนะนำลูกความ (ทั้งเจ้าหนี้ธุรกิจและลูกค้า DEXSERVER หรือ SME ที่มีลูกหนี้ค้าง) ให้ทำตามลำดับนี้
- หนังสือทวงหนี้ฉบับแรก — ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนพร้อมแจ้งหนี้ ยอดรวม ดอกเบี้ย กำหนดชำระ และผลหากไม่ชำระ
- หนังสือทวงหนี้ฉบับที่สอง (ถ้ายังไม่ชำระ) — เพิ่มเติมว่าจะดำเนินคดีหากไม่ชำระภายใน 15 วัน ขอให้ลูกหนี้ติดต่อกลับ
- โทรศัพท์ติดตาม (ในเวลาที่กฎหมายกำหนด) — พูดสุภาพ เสนอทางเลือกผ่อนชำระ
- ไกล่เกลี่ยหรือประนอมหนี้ — ใช้ mediation ผ่านศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของสำนักงานยุติธรรมจังหวัด
- ฟ้องคดีแพ่ง — หากไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ ยื่นฟ้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจ
การเก็บหลักฐานทุกขั้นตอน (สำเนาจดหมาย ใบตอบรับ บันทึกการโทร) สำคัญมากหากต้องขึ้นศาล
สำหรับเจ้าหนี้ที่โดนฟ้องกลับ
หากเจ้าหนี้ถูกลูกหนี้ฟ้องข้อหาฝ่าฝืน พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ คดีจะเข้าสู่ศาลอาญา ต้องต่อสู้คดีด้วยพยานหลักฐาน — รายละเอียดการทวงแต่ละครั้ง วันเวลา วิธีการ จะเป็นประเด็นหลัก ผมย้ำกับลูกความเสมอว่า บันทึกหลักฐานการทวงให้ครบเสมอ ไม่ใช่เพื่อฟ้องลูกหนี้อย่างเดียว แต่เพื่อป้องกันตัวเองด้วย
สรุป
กฎหมายทวงถามหนี้ไม่ได้ออกมาเพื่อเข้าข้างลูกหนี้ แต่เพื่อให้การทวงเป็นกระบวนการที่มีกรอบ สมศักดิ์ศรี และพิสูจน์ได้ในชั้นศาล เจ้าหนี้ที่ทำตามกฎหมายอย่างเคร่งครัดจะมีโอกาสชนะคดีสูงกว่า เพราะศาลจะเห็นความจริงใจในการแก้ปัญหา
ต้องการทนายช่วยทวงหนี้หรือดำเนินคดีแพ่ง? ผมให้บริการด้านการทวงถามหนี้และฟ้องคดีแพ่งเต็มกระบวนการ ตั้งแต่ส่งหนังสือทวงไปจนถึงบังคับคดี — ดูบริการทวงหนี้ หรือติดต่อปรึกษา
นักศึกษากฎหมาย/ทนายฝึกหัดสนใจงานคดีแพ่ง? ติดต่อแสดงความสนใจ — งานทวงหนี้และคดีแพ่งเป็นสายที่ได้ฝึกฝนตั้งแต่ร่างเอกสาร เจรจา ไปถึงขึ้นศาล เหมาะกับการเริ่มอาชีพ
